MAROKKO

Route naar Maokko

DE OVERSTEEK NAAR NOORDAFRIKA

23,24,25 en 26 augustus.
Een paar dagen besteden we nog aan inkopen vanuit de Spaanse haven Ayamonte en ankeren op de grensrivier. Met name het internetgebeuren kost veel moeite en tijd. Maar de 26e even voor hoog water is het dan toch zover. We vertrekken richting Marokko! De eerste vier uur moteren we in windstil weer van de kust weg. Langzamerhand verandert het vlakke water in een windloze golfslag uit het oosten. Er komt nu wat wind uit het westen zodat we de zeilen kunnen hijsen. De golfopbouw uit het oosten blijft echter voortduren. Daardoor wordt het een oncomfortabel rollen. Heel de nacht gaat dit door, alles klapt en rolt heen en weer in de kasten. Het mijmeren onder de sterren heeft een onaangenaam bijtintje. We kunnen wel zeilen. Dat doen we met de rem erop. Alleen op de genua. We willen de 210 mijl niet zo snel zeilen dat we in het donker aankomen.
27,28-08-2008
Als het om half zeven weer licht is neemt de wind snel af. Dat wordt weer moteren. Maar in de loop van de morgen wordt de deining wat minder. We kunnen zeilen met weinig wind. Vooral nu de wind hoger inkomt. De tweede nacht wordt heel wat prettiger dan de eerste. De nachten zijn op deze lengte al behoorlijk lang, eind augustus. Om 21.00 donker en pas om 7.00 echt licht! Wat waren de korte nachten in het noorden toch een genot! Maar goed, je zit hier midden in de nacht wel buiten in korte broek en t-shirt! Om 10.00 gaat de plof weer aan om de laatste paar mijl, tussen talloze voor anker liggende zeeschepen door, naar de haven van Casablanca te varen.

AANKOMST

Toch wel spannend. Aankomen in een ander contingent en Marokko. Hoe zal de inklaring gaan? Hebben we niet te veel wijn aan boord? De eerste verrassing is dat we vriendelijk maar resoluut teruggestuurd worden in Casablanca. Dit krijgen we van de havendienst, in keurig Engels, over de marifoon te horen. Wat nu? De havenkom wordt sinds 1996 gerenoveerd. Nog steeds niet klaar!! Van de autoriteiten begrijpen we dat we kunnen inklaren in een kleine haven 10 mijl oostelijk van Casablanca. Zo belanden we uiteindelijk in Mohammedia. Na overleg met de havendienst blijkt de diepte niet voldoende voor ons! We krijgen wel toestemming om te ankeren. Eenmaal in de haven gaan we toch maar even voorzichtig proberen. We worden opgewacht door de uiterst vriendelijke mensen van de jachthaven. De diepte is nu met doodtij net voldoende. Maar later zullen we de kiel nog lichten ivm. het volgende springtij. Zo hebben we weer een voordeel van onze hefkiel. Het inklaren is een relaxte en vriendelijke gebeurtenis. Niet dat er zo maar een paar mensen aan te pas komen! De politie, de gendarmerie, de douane en de immigratiedienst. Allen twee man sterk maar vriendelijk en ontspannen. Gelukkig spreekt de havenmeester, een zeer klein Marokkaantje, Engels. We voelen ons hier gelijk op ons gemak. De vereniging heeft 50 ligplaatsen. Overeenkomsten met de Werf dus. Ook een prachtige tuin, maar die is 10 minuten lopen van de haven. Daar staat tegenover dat de tuin luxe is, inclusief zwembad en restaurant. Bovendien blijkt er zittend onder de parasol van het havenkantoortje WIFI verbinding te zijn.

BEKENDEN

We zijn het enige bezoekende jacht, maar eind van de middag komt de volgende passant. Niet te geloven! Een Nederlandse boot. Bovendien kennen we elkaar. De Rythym of Live. Zo kunnen we de landvasten van Christine en Diederik aanpakken. Wel een echte verrassing omdat we deze bestemming niet van elkaar wisten.

29,30 en 31 augustus.
We verkennen Mohammadia. Toch nog een stad van 160.000 inwoners. Taxi naar de kasba (0,80 Euro, met mede-weten voor 10 cent afgezet). Reisgidsje in Engels niet verkrijgbaar dus maar Frans. Onze slechte kennis van de Franse taal is hier wel een nadeel! We hebben een prachtige ligplaats. Deze kijkt uit op de vissershaven. Dat is hier nog steeds een bloeiend bedrijf. Met kotters van ca. 9 meter wordt voor meerdere dagen en nachten gevist. En met roeiboten van hooguit 4 meter (hebben inmiddels buitenboordmotor) wordt s-‘nachts gevist. Juist door die kleine bootjes blijft er misschien nog wat vis over. Verlichting bestaat uit een rood en wit fietsledje. Zwemvesten gaan niet mee! Per roeiboot drie tot vier man aan boord, waarvan er meestal 1 voortdurend met een emmer hoost! Naast de vissershaven is een scheepswerf waar de traditionele houten kotters worden gebouwd. Zaterdag mislukt een tewaterlating. De tweede poging met hoog water op zondag lukt wel. Drie kotters zijn in aanbouw en 1 ligt gereed op de helling voor tewaterlating. Kotters kunnen hier nog droogvallen op de wal voor onderhoud (lees afkrab en anitfouling of teerbeurt, slijptollen en lassen. ). Kortom we zijn nautisch met ons neusje in de boter gevallen. Toen we de werf voor de 2e keer bezochten mochten we geen helaas geen foto's nemen! Bang voor bedrijfsspionage?

De werf met helling

Natuurlijk is hier wel een groot verschil in welvaartsniveau merkbaar. De rijken: uit wat hier wel genoemd wordt het Franse deel. Zij varen uit met hun speedboot. Met kinderen aan boord met overgewicht. Aan de andere kant de tanige uitvarende vissers. Groeten doen ze elkaar niet. Ze zien de anderen niet! De grap is dat beide groepen ons wel groeten. 30 augustus arriveert de 3e passant. Dit is een Franse zeilboot uit Bretagne.We hebben onze rondreis door het land 2 dagen uitgesteld omdat Riet nog wat last had van haar geblesseerde knie, maar morgen willen we echt er voor gaan!

HET LAND IN

1 juli tm 12 september 2008
Waar te beginnen na zoveel indrukken? We hebben een groot gedeelte van Marokko bereisd. Per trein, bus en auto. De trein is goed voor de lange afstanden tussen de steden, door de minder interessante delen. Om het rijden in steden te vermijden hebben we pas een auto gehuurd in Marrakech. Dus met de trein naar Rabbat. Daarna met de trein naar Fes. Vervolgens met de bus naar Marrakech. Daar voor 5 dagen een auto gehuurd (later met 1 dag verlengd). Tenslotte zijn we vanmorgen met de trein teruggekomen uit Marrakech.

Het koningklijk palijs in Fes

Detail koperen toegangsdeuren

MIKRO ECONOMIETJES

In de steden tref je een gekrioel van auto’s, taxi’s, bromfietsen en voetgangers aan. Dikke wolken zwarte rook van dieselmotoren, opgevrolijkt met blauwe dampen van tweetaktmotoren van de bromfietsen. Elke stad lijkt wel een op zichzelf staand gebied. Ofschoon er een redelijk goede infrastructuur is, zie je tien km. buiten de steden bijna geen gemotoriseerd verkeer meer.Er valt blijkbaar niet veel te verhandelen tussen de steden. Misschien omdat in de Souks (ambachtswinkels) in iedere plaats dezelfde producten aangeboden worden. Straatje leerproducten, straatje koperwerk, straatje tapijten enz. In alle steden en dorpen is een Medina (oude ommuurde binnenstad), met in het midden het kloppende hart van de stad. Hier zijn de souks, de nauwe straatjes. In deze labyrinten is het eenvoudig verdwalen. Je hebt dan een kompas of een gidsje nodig om er weer uit te komen. De ambachtlieden zijn aan de randen van de souks gevestigd.Marokko is een geweldig land om per auto of motor te verkennen.
De leerverfbaden in de souk van Fes

RAMMADAN EN DE MAROKANEN

Al vrij snel hadden we door dat we precies in de Ramadan periode terecht gekomen zijn. De Ramadan duurt 29 dagen om de 9 maanden. Voor de islamieten betekent dit: van zonsopkomst tot zonsondergang niet eten en drinken. Normaal wordt er 5 keer per dag gebeden. In de ramadan is er een extra gebedsronde. Buiten de steden houdt, naar onze indruk, ca. 95% van de bevolking hier zich aan.

De moskee van Marakech net voor zonsondergang

In de grote steden misschien iets minder. Vooral omdat je daar de zogenaamde Franse delen hebt. Dit zijn de ruimer opgezette wijken die tegen de Medina’s (oude binnensteden) aanleunen. Hier wonen de welgestelde Marokkanen en veelal de nazaten vanuit de Franse tijd. Per slot van rekening zijn de Marokkanen pas sinds 1956 onafhankelijk van Frankrijk! In deze wijken vind je de wat betere hotels en restaurants. Tijdens de ramadan word je daar ook tussen zonsopkomst en zonsondergang met koffie bediend! In de niet Franse delen zijn wel wat winkeltjes open, want er wordt wel gewerkt. Liever zo weinig mogelijk omdat, vanwege de temperatuur en het niet mogen drinken, de dagen zwaar zijn. Zo waren wij nog bezorgd of onze buschauffeur zich gedurende de 10 uur durende tocht van Fes naar Marrakech wel zou kunnen blijven concentreren! ’s-Avonds om 18.00, ongeveer een uur voor zonsondergang, gaan de winkeltjes open. Er wordt ingekocht en de tafels worden gedekt. Nadat om 19.00 de imaan het cassettebandje start, de monotone zangerige woordenstroom van de moskee stopt en er gebeden is, kan er weer tot zonsopkomst gegeten en gedronken worden. Voor ons was de praktijk: zorgen voor inkoop van brood, beleg, fruit en water, de avond voor de volgende dag. Diner na 19.00. Niet al te veel probleem dus. De volgende dag was het ochtendbandje van 5.00 uur (oproep voor 1e gebed) meestal de voorwekker, waarna we ons nog even omdraaiden. De religie is zeer algemeen in de samenleving verweven. En dat maakt voor een deel Marroko ook zo anders dan bijvoorbeeld Portugal.

PORTUGAL ANDALUSIE EN MAROKKO

Buiten het verschil van religies zijn er ook vele vergelijken en overeenkomsten tussen de landen. De Moren brachten veel van hun cultuur in Portugal en Andalusie. De vlucht van de Moren uit Andalusie en Portugal heeft weer een enorme invloed gehad op de ontwikkeling van de Marokkaanse steden. Grote overeenkomsten in bouwkunst, gispsreliefwerk, tegel en glazuurwerk. Helaas is het hier bijna nooit, voor niet moslims, niet toegestaan moskeen van binnen te bezoeken. Vaak kun je wel voor de open deuren een deel van het interieur bewonderen. In Rabat bezochten we de oude ommuurde kasba. Het eerste deel is gebouwd door de uit Andalusie verdreven moslims. Er het andere deel door de uit Portugal komende bevolkingsgroep. Beide delen zijn onderdeel van een labyrint van nauwe straatjes, binnen de muur. Schitterend om hier een rondwandeling te maken. De huizen zijn keurig onderhouden en alles in wit-blauw.

De stadspoort in Rabat

CONTACT EN INFORMATIE EN VERBLIJF

Ons probleem is de gebrekkige kennis van de Franse taal. Op de scholen wordt hier nog altijd Frans als tweede taal onderwezen. Engels wordt meestal niet of erg beperkt gesproken. B.v.: het zoeken naar een hotel in de buurt van Taroudant. Bij de eerste poging blijkt aan de receptie alleen Arabisch gesproken te worden. Op straat ook niemand te vinden die Frans kan. Wat nu? Er staat nog een bord van een hotel. Maar dat wijst recht naar een onverharde weg die recht in de openlucht markt loopt! Toch maar even proberen. Geen hotel. Weer terug. Opnieuw via gebaren begrepen dat we toch die kant uit moeten. Na 10 minuten hobbelen over keien, putten,klei en stof, staan we voor de poort van een ommuurd hotel. Na stevig onderhandelen over de prijs (Riet wordt een echte zakenvrouw) gaat de auto door de poort. Je weet niet wat je ziet in dit besloten paradijsje na de buurt waar je zojuist doorgereden bent. Riante binnentuin in Andalusien stijl. Palmen, alle denkbare vruchtenbomen, bloemen, zwembad, pauwen. Prachtige kamer met suite, badkamer enz. Als we later in de eetzaal zitten kijken we onze ogen uit naar de pracht en vakmanschap waarmee dit gemaakt is. Dit alles voor 80 euro per 2 pers. inclusief diner en ontbijt. Exclusief de wijn. Want ofschoon de islam alcohol niet toestaat, is bier en wijn in alle (franse) hotels te koop. Er wordt Marokkaans bier en marokkaanse wijn geproduceerd. De Marokkanen drinken zelf absoluut geen alcohol. Toch hebben we in de souks “zelfgedistilleerd” onder de toonbank door zien gaan. Verboden vruchten smaken nu eenmaal altijd lekker! Vaak zijn er echter geen hotels in franse stijl. Voorbeeldje: Op de autotocht terugkomend uit de woestijn willen we voor donker een hotel-restaurant vinden in Tazanat. Er zijn er twee. Het eerste wordt onder strenge keuring als te vies betiteld (Riet ziet grote kakkerlak in toilet). Het tweede is simpel maar proper! Aan arbeidskracht hier geen gebrek. 6 tot 8 jongens runnen de zaak. Buiten ons zijn er nog 3 Franse vrouwen te gast. De jongens maken een drukke baan voor zichzelf. Ze lopen op en neer van hier naar nergens. Uiteindelijk duurt het bestellen van een kop koffie nog minimaal een kwartier. Maar uiteindelijk krijgen we goed eten, beddengoed kraakhelder. Het enige irritante is het aanklampen van mannen en jongens die gids willen spelen. Dat gaat meestal als volgt. Bonjour. Franscais, No. Vervolgens komen de meeste landen aan bod. Goed, nu weten ze dat we uit Nederland komen. Allemachtig, prachtig of kijken niet kopen. De tweede opening is in Engels: Where are you looking for? Daarna blijven ze aanhouden om wat te verkopen, te krijgen, of je gids te zijn. Na enige ervaring zijn we dit als volgt op gaan lossen. Wanneer er een aantal op je af komen kiezen we een klein verlegen joch uit. “Jij bent onze gids. We geven je 5 of 10 dirham. Dat en dat willen we zien”. Daarna moeten de anderen wel afdruipen, want regel is, je mag niet aan een ander zijn handel komen! Maar soms komen we ook veel te weten en hebben gesprekken over Marokkanen, hun geloof en we vergelijken de Marokkaanse en Nederlandse samenleving. Zoals bij Abdou. We stoppen toevallig bij zijn hotel en maken kennis met zijn familie en manier van gastvrijheid. Abdou is een diep gelovig en hardwerkend mens. Hij heeft een internetsite waarmee hij mensen uit talloze landen werft om met hem een trekking in de bergen te doen. Web.http:// trek-maroc.com . Tussen de gesprekken door en de heerlijke maaltijd die hij voor ons bereidt, gooit hij af en toe een wit kleed over zijn kleding, springt op zijn mountainbike en vliegt naar de Moskee. Zeker een hele klus tijdens de ramadan met die extra gebedsrondes. Van het geld wat hij verdient heeft met trekking heeft hij eigenhandig zijn prachtige hotelletje in Berberstijl gebouwd. Vrijwel overal worden we vriendelijk en gastvrij ontvangen. Zo hebben we een geweldige autoreis van 6 dagen van 1700 km. door heuvels, bergen en woestijn.

Aan de maaltijd bij Abdoel

TOEN EN NU

Marokko verrast steeds met twee gezichten. De ezel wint het nog steeds van de explosiemotor op het platteland. Dat lijkt niet snel te veranderen met de steeds hogere brandstofprijzen en de langzaam stijgende welvaart van de kleine zelfstandigen. Langs de wegen zien we vrouwen met rietbossen, water of kleinschalige landbouwproducten naar of van een markt lopen, waar iedereen meer van het zelfde heeft. Maar ook jonge moslimvrouwen met hoofddoekje (soms zonder) die de wereld met een zelfbewuste blik inkijken. Zich verplaatsend op bromfietsen of rijles nemend. Oude mannen die de vrouwelijke jeugd aanspreken op kleding en houding. Marokko verandert erg snel. Een bejaarde vrouw met bourka op het platteland met een mobieltje tegen het oor. Schotelantennes op huizen van de in het landschap opgaande Berberdorpjes in de bergen. Wij hebben b.v. Internet in de haven en overal zijn internetcafe’s. In Algerije schijnt de machtstijd tussen de oude en nieuwe wereld hevig aan de gang te zijn. Marokko heeft alle grenzen met Afrikaanse landen gesloten. Bang voor smokkel van wapens om extremistische groepen te “voeden”. Hopelijk ontwikkelt Marokko zich verder tot een land dat trots is op zijn eigen geschiedenis en met respect voor die van een ander.
Hoe ging dat ook al weer met de huur van de auto? Rijdt niet te hard was de waarschuwing! Drie minuten onder weg worden we willekeurig met een paar andere auto’s uit de file genomen. Heb je dat oranje knipperlicht niet gezien? 400 dirhan met reçu. Het kan ook zonder. Dan is het 200! Discussie niet mogelijk. Of je bent de autopapieren kwijt. Zo maak je kennis met corruptie binnen het ambtelijk apparaat. Er is nog veel te doen in Marokko!


LANDSCHAP EN KLEUREN

De grote verschillen in landschap en kleur maken Marokko voor ons een geweldige belevenis. Rood en oker gekleurde bergen, smalle bergpassen. Kasba’s, dorpen gebouwd met natuurlijke materialen uit de directe omgeving. Vaak opgelicht met het groen van een oase. Palmen.

Erg smal voor ons gaat het fout. Even met 6 man de auto van de afgrond redden

Berberdorp in hamonie maar met scholelantennes

Kasbah in oase

landchap in de bergen

kleurenpalet in de bergen

De oude bebouwing is in volledige harmonie met het landschap. Jammer dat initiatieven tot behoud van dit erfgoed alleen van Unesco en particulier initiatief komen! De Marokkaanse regering heeft nog steeds geen oog ( of geld) voor dit waardevolle bezit. Honderden kilometers door de woestijn rijden en niet meer dan twee auto’s tegenkomen. Doe dit nooit met een auto zonder airco! In de woestijn hadden we temperaturen tot boven 40 gr C.!

PER KAMEEL

Eenmaal in de woestijn aangekomen konden we er deze keer niet omheen! Een kameeltocht en overnachten in de woestijn. Misschien een wat toeristisch idee? Maar hier hebben we geen moment spijt van gehad. Aangekomen in het door Abdou aanbevolen hotel (een groot deel van de toeristenindustrie werkt op basis van: ‘ik heb een goede vriend”). Na overeenkomst over de prijs (35 euro pp.) krijgen we het volgende pakket: Siësta houden tot 17.00 uur op de hotelkamer. Op kameel, met nog twee ander gasten, zal de gids ons 1,5 uur op kamelen in de woestijn meenemen. We hebben dit gebied gekozen omdat dit bestaat uit gele zandduinen. Vervolgens diner in kamp en slapen in bedoeïenentent of onder de sterren. Volgende morgen zonsopkomst, daarna terug per kameel naar hotel, douchen, ontbijt. Aldus bestijgen wij en een Frans stel dus de dromedarissen. Althans, zij knielen. Je gaat op het zadel zitten daarna staan ze weer op. Kamelen vind je blijkbaar in Voor-Azie. Nou ja 1 of twee bulten, dat maakt niet uit. Nadat we gewend zijn aan de hobbelige tred komen we in de prachtige zandduinen aan. Net voor donker bereiken we, na een geweldige tocht door een schitterend landschap de tent. Na de gebruikelijke thee (mintthee mierzoet) maakt onze gids een heerlijke tajine-schotel met kip (we eten bijna niet anders dan kip omdat we dan weten wat we eten ). Omdat het windloos blijft kunnen we op matrassen buiten slapen. De enige nodige bedekking is een laken! De temperatuur komt in de nacht niet onder de 25 gr.C. Het plafond bestaat vannacht uit de overtrekkende sterrenhemel, af en toe aangevuld met een voortsnellende satelliet. Het toetje is de zonsopkomst en de terugtocht. Het kan nog mooier en roder maar dan moet je in de winter gaan. Nou, wij vonden het zo al een unieke belevenis. Daarna overnachten we in de woestijn nog in een kasba-hotel. We proberen een kleintje te vinden. Dit lukt niet echt. Het verbaast ons dan ook enigszins dat het gigantische complex maar 15 kamers heeft! Maar ja wat kost nu een m2. grond in deze woestijn? Na nog twee dagen genieten van het kleurenpalet van bergen met opnieuw schitterende weggetjes, passen (af en toe weer zeer smal) leveren we ons Ford-Fiestatje weer in.


In de woestijn

Marrakech


Moskee Marakech

Toch jammer dat de moskeen niet van binnen te bezichtigen zijn. Zo lopen we rond de beroemde Koutoubia Moskee. Graag hadden we even een kijkje binnenin willen nemen. De souks in Marrakech hebben de meeste en fijnste producten van het hele land. Aardewerk, glazuur en het prachtigste zachte leer. Alles in natuurkleuren. Maar ook de kleuren van saffraan en ander specerijen springen er uit.
Place Jemaa el-Fna is, zoals de reisgidsjes beloven, inderdaad het hart van de stad. Nu met de Ramadan eten de Marokkanen eerst thuis. Daarna gaan ze de straat op. Het zijn vooral de toeristen, dus ook wij ook, die eten in een van de talloze openluchttentjes op het plein. Daarna mengen de toeristen zich onder de Marokkanen op het plein, waar allerlei spelletjes, muziek, rituelen en narren vertoeven om de medemens na vermaak een paar dirham uit de zak te kloppen.

De kleur van safraan

Plein voostelling

Nagenietend vanaf een dakterras kijken we vanaf ons blikje Sprite (alcohol is immers verboden) op de bewegende menigte. Maar ook is inmiddels een licht onrustig gevoel in ons hoofd geslopen. Hoe zou het met de boot zijn? De volgende morgen nemen we de trein van negen terug naar Mohammadia. Tot onze geruststelling ligt de boot onveranderd aan de steiger.